Het kan moeilijk zijn om met stress om te gaan in het dagelijks leven. Cortisol, het belangrijkste hormoon dat je lichaam aanmaakt als reactie op stress, speelt hierin een belangrijke rol. Dit artikel gaat over het herkennen van de symptomen van een te hoog cortisol, zodat je er iets aan kunt doen voordat het gevaarlijk wordt.

Wat is cortisol?

Cortisol is een hormoon dat een grote invloed heeft op hoe het lichaam zich gedraagt wanneer het onder stress staat. De bijnieren maken dit stresshormoon aan als reactie op echt gevaar, maar ook op bedreigingen die je alleen maar waarneemt in je binnenwereld

Cortisol wordt gemaakt in de bijnieren

Cortisol wordt ook wel het stresshormoon genoemd, omdat het al na korte tijd vrijkomt wanneer je gestrest bent. Het helpt je energie aan te vullen die je verliest wanneer je moet vechten of vluchten. Het lichaam gebruikt deze energie om weer in evenwicht te komen.

Cortisol is betrokken bij stressreacties in het lichaam en heeft ook effecten op andere systemen, zoals het immuunsysteem, de voortplanting en de hormoonhuishouding. Te veel cortisol in je lichaam kan schadelijk zijn voor je gezondheid, ondanks de voordelen die het hormoon heeft.

Te veel cortisol in je lichaam kan schadelijk zijn voor je gezondheid

Er is aangetoond dat een hoge cortisolspiegel leidt tot een hogere bloedsuikerspiegel, een verminderde reactie van het immuunsysteem op ontstekingen en veranderingen in het metabolisme van vetten, eiwitten en koolhydraten.

Het is van groot belang om je cortisolspiegels onder controle te houden om de voordelen van het hormoon te benutten, zonder dat de schadelijke bijwerkingen de overhand krijgen.

Symptomen van hoog cortisol

Hoge cortisolspiegels kunnen allerlei problemen veroorzaken. Wanneer je merkt dat je stresshormonen continue verhoogd zijn, is het belangrijk om er iets aan te doen. 

De symptomen van te hoog cortisol zijn onder meer:

1. Snelle gewichtstoename (meestal in de buik, gezicht en borst)

Wanneer je cortisol continue hoog is, kunnen bepaalde lichaamsdelen, zoals je gezicht, borst en buik, een gewichtstoename ervaren. Dit komt doordat cortisol de aanmaak van insuline bevordert, wat op zijn beurt weer de vetopslag in deze gebieden stimuleert. Ook kunnen mensen met een hoog cortisol het moeilijker vinden om af te vallen.

2. Hoge bloedsuikerspiegel en diabetes

Te veel cortisol verhoogt de bloedsuikerspiegel door gluconeogenese te stimuleren, die meestal in de lever begint. Gluconeogenese is een proces waarbij de lever glucose maakt van stoffen die geen koolhydraten zijn, zoals aminozuren en vetzuren.

Het hormoon cortisol bevordert de gluconeogenese door de lever te stimuleren om meer noodzakelijke enzymen te produceren. Het doel van dit proces is om je lichaam onmiddellijk van energie te voorzien wanneer het onder spanning staat.

Als je cortisolspiegel te lang te hoog blijft, zal je lever glucose blijven maken, zelfs als je lichaam dit niet nodig heeft. Hierdoor zal je bloedsuikerspiegel voortdurend stijgen, wat weer kan bijdragen aan insulineresistentie

Insulineresistentie treedt op wanneer de cellen in je lichaam minder goed reageren op insuline. De kans om hierdoor diabetes type 2 te krijgen neemt met de tijd toe.

3. Een rood en gezwollen gezicht met acne

Wanneer de cortisolspiegels voortdurend verhoogd zijn, kan dit een toename van de bloedtoevoer naar de huid van het gezicht veroorzaken, waardoor je een rood en gezwollen uiterlijk kunt krijgen. 

Daarnaast kan cortisol de aanmaak van talg stimuleren, wat kan leiden tot ontstekingen en verstopte poriën. Ontstekingen en verstopte poriën kunnen verschillende huidaandoeningen veroorzaken, waaronder acne, rosacea, puistjes, mee-eters en andere afwijkingen.

4. Hoge bloeddruk

Wanneer je hoge cortisolspiegels hebt, kan je bloeddruk stijgen door je bloedvaten te vernauwen. Bij stress produceert het lichaam meer cortisol, waardoor de bloedvaten samentrekken, wat de bloeddruk verhoogt

Als je geen hulp zoekt, blijft je bloeddruk stijgen en krijg je hypertensie. Dit verhoogt de kans op hartaanvallen en beroertes.

Verhoogde cortisolspiegels zorgen ervoor dat je meer vocht vasthoudt. Dit is een extra risicofactor voor het ontwikkelen van hoge bloeddruk.

5. Geheugen problemen

Grote hoeveelheden cortisol worden in verband gebracht met een verminderd geheugen en andere cognitieve processen als gevolg van schade aan de hippocampus

Het hersengebied, de hippocampus genaamd, is verantwoordelijk voor het vormen van nieuwe herinneringen en het oproepen van oude herinneringen

Geheugenverlies en mentale achteruitgang worden verder verergerd door langdurige blootstelling aan stress en verhoogde cortisolspiegels.

6. Lager dan gemiddelde botdichtheid, osteoporose en spierverzwakking

Cortisol wordt ook in verband gebracht met osteopenie, osteoporose en andere nadelige gevolgen voor de gezondheid. Het kan botten zwakker maken en sneller doen breken, vooral bij vrouwen die de menopauze hebben doorgemaakt.

Spierzwakte, die een hoge cortisolspiegel ook kan veroorzaken, kan het moeilijk maken om zelfs de meest eenvoudige taken uit te voeren. Daarnaast kan cortisol spierafbraak veroorzaken, wat leidt tot zwakte in kritieke gebieden zoals het hart en de longen. Een stoornis in het hart of andere vitale organen kan dodelijk zijn.

7. Angst, depressie of prikkelbaarheid

Het stresshormoon cortisol verhoogt de activiteit van de amygdala, het hersengebied dat verantwoordelijk is voor het verwerken van negatieve emoties zoals angst en woede, wat leidt tot gevoelens van spanning en angst. Door de verhoogde spanning en angst, word je nog prikkelbaarder en ben je nog minder goed in staat om met stress om te gaan.

Ook kan het hormoon serotonine, dat de stemming regelt, niet zo goed worden aangemaakt als de cortisolspiegels hoog zijn.

Het veroorzaakt mogelijk rusteloosheid, angst en depressie. 

Cortisol kan ook de manier veranderen waarop geluksveroorzakende neurotransmitters zoals dopamine en noradrenaline worden gemaakt, wat ook je humeur kan veranderen.

Kortom, verhoogde cortisolspiegels kunnen emotionele problemen veroorzaken door de hormoonbalans te verstoren en de activiteit in de amygdala te verhogen.

8. Verhoogde dorst en frequent urineren

Grote hoeveelheden cortisol zijn in verband gebracht met een toename van zowel de dorst als de frequentie van plassen. Dit komt, omdat cortisol de lever ‘vertelt’ om meer glucose aan te maken, waardoor de bloedsuikerspiegel stijgt en het lichaam uiteindelijk water verliest. Dit symptoom kan mensen die niet genoeg vocht drinken maximaal hinderen.

9. Rugpijn en hoofdpijn

Als je cortisolgehalte altijd hoog is, kun je last krijgen van rugpijn en migraine. Het hormoon maakt de spieren strakker, waardoor je last krijgt van je nek, bovenrug en schouders. Bovendien kan de vernauwing van bloedvaten migraine en hoofdpijn veroorzaken. Daarnaast tast cortisol het pijnverwerkingssysteem van je lichaam aan, waardoor je extra vatbaar bent voor pijn.

10. Niet goed slapen

Verhoogde cortisolspiegels zijn in verband gebracht met slaapstoornissen vanwege hun effect op het slaap-waakpatroon van het lichaam. Dit hormoon kan de natuurlijke productie van slaapverwekkende melatonine door het lichaam blokkeren.

Hierdoor kunt je moeite hebben met inslapen en doorslapen, laat staan goed slapen. Hoge cortisolspiegels worden ook in verband gebracht met angst en zorgen, waarvan is aangetoond dat beiden de slaapkwaliteit verminderen.

11. Gevoeligheid voor verkoudheid

Wanneer de cortisolspiegels abnormaal hoog zijn, kan dit je immuunsysteem verzwakken. Een zwak immuunsysteem maakt je kwetsbaarder voor infecties zoals verkoudheid. Witte bloedcellen zijn essentieel voor het bestrijden van ziektes, maar het hormoon verhindert de aanmaak ervan.

Cortisol onderdrukt ook de ontstekingsreactie, die van vitaal belang is voor het lichaam om ziekten te bestrijden.

12. Verlangen naar ongezond voedsel

Wanneer de cortisolspiegels stijgen, kan het je hongeriger maken en hunkeren naar ongezond, calorierijk voedsel zoals snoep, chips en andere snacks. Het hormoon vertelt de lever om glucose af te geven, waardoor je bloedsuikerspiegel stijgt en je meer honger krijgt. Gevolg is dat je hunkert naar voedsel dat een snelle energieboost geeft. Op termijn is dit niet gunstig voor je gewicht en zal je aankomen.

Cortisol en afvallen

Een te hoog cortisol kan er ook voor zorgen dat je afvalt. Door stress kun je je eetlust verliezen, waardoor het mogelijk is dat je afvalt. Je stofwisseling kan ook versnellen door stress waardoor je meer calorieën gaat verbranden.

Daarnaast wordt bij sommige mensen het braakcentrum geactiveerd en dat zorgt voor misselijkheid en dat zorgt weer voor minder eetlust. Verder kun je door de stress meer onrust ervaren en juist meer in beweging komen. Je verbrandt dan meer calorieën. 

Cortisol verlagen

Als jezelf of een geliefde een van deze symptomen heeft, zoek dan een professional voor hulp om ernstige gezondheidsproblemen te voorkomen en om erachter te komen hoe je cortisol spiegel kunt verlagen. 

Je kunt je cortisol spiegels onder controle houden en je mentale en fysieke gezondheid verbeteren door technieken voor stressmanagement te oefenen, zoals hartcoherentie training of ademhalingsoefeningen, yoga of regelmatig te sporten en gezond te eten. Een goede nachtrust is van groot belang.

Een paar tips om cortisol te verlagen:

1. Stressmanagement

Hoe komt het dat je zoveel stress ervaart? Wat zijn je stressbronnen? Denk hierbij aan situaties op het werk, zorgen over de toekomst of gedrag van bepaalde mensen in je omgeving. Noteer hierbij:

  1. Welke emoties ervaar je?
  2. Wat voel je in je lichaam?
  3. Welke gedachten heb je?
  4. Wat is het effect op jouw gedrag?

Hoe eerder je leert stress te herkennen, hoe eerder je kunt ingrijpen. Handig dus dat je je bewust wordt van oplopende stress. Leer stresstriggers herkennen zodat je kunt werken aan een oplossing.

2. Voldoende slaap

Het is van cruciaal belang dat je voldoende, en goede, diepe slaap krijgt. Diepe slaap is een periode waarin je lichaam en hersenen zich kunnen herstellen en weer kracht kunnen opdoen. Je hebt die krachten nodig om gezonde keuzes te maken. Zorg dus voor een goede nachtrust.

3. Bewegen

Beweeg 30 minuten per dag matig tot intensief.  Een stevige wandeling zorgt voor een betere doorbloeding en je krijgt meer zuurstof in je lijf. Bovendien zullen je hersenen beter kunnen ontspannen, waardoor je het stresshormoon cortisol verlaagt. Heel simpel en zeer effectief: ga meer bewegen.

4. Eet gezond

Dat je gezond moet eten, is natuurlijk logisch. Een paar voorbeelden van helpende voedingsstoffen

  1. Magnesiumrijke voeding helpt bij ontspannen. Grote bronnen van magnesium zijn: noten en zaden, pure chocolade, bladgroente, bananen, avocado’s, abrikozen, vijgen. 
  2. Omega-3 rijke voeding. Omega-3 vetzuren verlagen cortisolspiegels en kunnen ervoor zorgen dat je minder stress ervaart.Eet vette vis als zalm, gebruik lijnzaad of lijnzaadolie of neem een goed suppplement.  
  3. Eiwitrijke voeding. Eiwitrijke voeding helpt niet direct cortisol te verlagen, maar heeft wel een belangrijk indirect effect. Eiwitrijke voeding zorgt namelijk voor verzadiging. Je bent dan minder snel geneigd de slechte ‘bewerkte’ koolhydraten te eten. Verder bestaan eiwitten uit aminozuren en dat zijn de bouwstoffen van het lichaam. Je hebt ze keihard nodig voor allerlei processen in je lichaam die verstoord kunnen raken door een te hoog cortisolspiegel.
  4. Eet veel groent en fruit. Hier zit vitamine C in. Vitamine C helpt cortisol na een stressreactie sneller te verlagen. Bovendien is vitamine C een krachtige antioxidant die schadelijke processen tegengaat en de algehele weerstand tegen ziekte verbetert.

Ga dus gezonder eten en je gaat het verschil merken.

Cortisol test

Er zijn verschillende stress- of cortisoltestkits beschikbaar die in een medische setting of thuis kunnen worden gebruikt om uw cortisolspiegels te bepalen.

De testresultaten kunnen laten zien hoe je cortisolspiegels in de loop van de tijd veranderen en je vertellen of je constant onder stress staat.

Door de meest stressvolle delen van uw dag aan te wijzen, kunt je stappen ondernemen om je stress beter te beheersen.

Als je cortisolwaarden altijd hoog zijn, praat dan met een deskundige over je testresultaten. Zij kunnen dan de nodige begeleiding geven bij de te nemen stappen. Denk er altijd aan om voorrang te geven aan zelfzorg en hulp te zoeken wanneer dat nodig is.

Referenties

  1. https://www.ahajournals.org/doi/full/10.1161/01.HYP.33.6.1364
  2. https://www.urmc.ro.chester.edu/encyclopedia/content.aspx?/ContentTypeID=1&ContentID=2171
  3. https://www.ncbi.nih.gov/pmc./articles/PMC6616250/
  4. https://www.thearthritisconnection.com/rheumatoid-arthritis/cortisol-and-bone-loss
  5. https://www.psychiatry.wisc.edu/courses/Nitschke/seminar/Gold P.W., Biol Psychiatry 52, 2002.pdf
  6. https://www.healthline.com/health/cortisol-tests#our-picks

Bij burn out is er eigenlijk altijd sprake van een te hoog cortisol. Wil je meer weten over de symptomen van burn out? Lees dan: symptomen burn out

(Visited 3.923 times, 1 visits today)